จีนโต้ 14 ชาติรื้อฟื้นคำตัดสินทะเลจีนใต้ ชี้ “ผิดกฎหมาย-ไม่มีผลผูกพัน” ข่าวนี้ ทำไมเราต้อง จับตามอง ?!
กระทรวงการต่างประเทศจีนออกแถลงการณ์ตอบโต้ หลังสหรัฐฯ ฟิลิปปินส์ ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย แคนาดา และชาติพันธมิตรรวม 14 ประเทศ ออกแถลงการณ์ร่วมในวาระครบรอบ 10 ปี คำชี้ขาดคดีอนุญาโตตุลาการทะเลจีนใต้ เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 2569 โดยย้ำว่าข้ออ้างสิทธิทางทะเลอย่างกว้างขวางของจีนในทะเลจีนใต้ไม่มีฐานทางกฎหมายตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ UNCLOS
ฝ่ายจีนยืนยันจุดยืนเดิมว่า มีอธิปไตยเหนือหมู่เกาะและสิทธิทางทะเลที่เกี่ยวข้องในทะเลจีนใต้
โดยอ้างประวัติศาสตร์การใช้และบริหารพื้นที่มายาวนาน พร้อมระบุว่าคำชี้ขาดปี 2559 “ผิดกฎหมาย ไม่มีผล และไม่มีผลผูกพัน” เพราะจีนไม่ยอมรับเขตอำนาจของคณะอนุญาโตตุลาการ และเห็นว่าประเด็นอธิปไตยเหนือดินแดนไม่ควรถูกตัดสินผ่านกลไกดังกล่าว
อย่างไรก็ตาม คำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการภายใต้ UNCLOS เมื่อ 12 กรกฎาคม 2559 ไม่ได้ตัดสินว่าเกาะหรือแนวปะการังใดเป็นของประเทศใด แต่พิจารณาประเด็นสิทธิทางทะเล โดยวินิจฉัยว่า “สิทธิทางประวัติศาสตร์” ของจีนภายในเส้นเก้าขีด ไม่อาจอยู่เหนือกรอบสิทธิทางทะเลที่ UNCLOS กำหนดได้ และไม่มีฐานทางกฎหมายในส่วนที่เกินกว่าสิทธิของจีนตามอนุสัญญา
ความขัดแย้งจึงยังไม่ใช่แค่เรื่องกฎหมาย แต่เป็นการเผชิญหน้าระหว่างจีนกับฟิลิปปินส์ในพื้นที่พิพาท โดยมีสหรัฐฯ และพันธมิตรเข้ามาสนับสนุนฟิลิปปินส์มากขึ้น ขณะที่จีนมองว่าชาตินอกภูมิภาคกำลังเพิ่มกำลังทหารและทำให้สถานการณ์ตึงเครียด รายงานล่าสุดระบุว่าการเผชิญหน้าทางทะเลยังเกิดขึ้นต่อเนื่อง ทั้งการใช้เรือยามฝั่ง เรือพลเรือน และมาตรการกดดันที่ยังไม่ถึงขั้นเป็นข้อพิพาทเต็มรูปแบบ
กระทบไทยหรือไม่ ?
ไทยไม่ใช่คู่พิพาทโดยตรงในทะเลจีนใต้ และไม่มีพันธกรณีต้องเข้าร่วมสงครามระหว่างจีนกับฟิลิปปินส์ ผลกระทบระยะสั้นจึงยังเป็นทางอ้อม แต่ไทยจะเปราะบางใน 3 ด้านหลัก
- ค่าขนส่งและราคาสินค้า: การค้าโลกกว่า 80% ตามปริมาณขนส่งทางเรือ หากเส้นทางสำคัญมีความเสี่ยง เรืออาจต้องอ้อม เสียเวลามากขึ้น และค่าเบี้ยประกันสงครามสูงขึ้น ซึ่งสุดท้ายสะท้อนถึงต้นทุนสินค้า พลังงาน และวัตถุดิบในไทย
- การส่งออกและโรงงานไทย: ไทยพึ่งพาการนำเข้าชิ้นส่วน วัตถุดิบ และตลาดในเอเชียตะวันออก หากเรือดีเลย์หรือค่าระวางพุ่ง การผลิตเพื่อส่งออกจะถูกกดดัน
- แรงกดดันทางการทูต: ไทยต้องรักษาสมดุลกับจีน ซึ่งเป็นคู่ค้าใหญ่ และกับสหรัฐฯ/ประเทศอาเซียนที่ผลักดันเสรีภาพในการเดินเรือ จึงมีแนวโน้มยืนอยู่กับหลักสันติวิธี กฎหมายระหว่างประเทศ และบทบาทอาเซียน มากกว่าการเลือกข้างทางทหาร
ถ้าลุกลามเป็นสงคราม จะเกิดอะไรขึ้น?
ฉากทัศน์ที่น่ากังวลที่สุดไม่ใช่สงครามจีน–ฟิลิปปินส์เต็มรูปแบบในทันที แต่คือเหตุปะทะเฉพาะจุด เช่น เรือชนกัน การใช้ปืนฉีดน้ำหรืออาวุธที่ทำให้มีผู้เสียชีวิต การยิงเตือนผิดพลาด หรือการปะทะระหว่างเรือยามฝั่งและเรือทหาร
หากมีทหารฟิลิปปินส์เสียชีวิตจากการโจมตีทางอาวุธ ความเสี่ยงจะกระโดดขึ้นทันที เพราะสหรัฐฯ มีสนธิสัญญาป้องกันร่วมกับฟิลิปปินส์ และการโจมตีต่อกองกำลังหรือเรือสาธารณะของฟิลิปปินส์อาจนำไปสู่การหารือและการตอบสนองร่วมกันได้
แต่ ณ ตอนนี้ โอกาสเกิด สงครามใหญ่ ยังถือว่าต่ำกว่าความเสี่ยงของ “การปะทะจำกัดวง” เพราะทุกฝ่ายต้องแบกรับต้นทุนทางเศรษฐกิจและการเมืองมหาศาล จีนยังมีแรงจูงใจใช้ยุทธศาสตร์กดดันแบบไม่เปิดสงคราม ขณะที่ฟิลิปปินส์และสหรัฐฯ ก็พยายามยับยั้งโดยไม่ผลักสถานการณ์ไปสู่สงครามโดยตรง
สรุปคือ ความเสี่ยงที่ควรจับตาในระยะนี้คือ เหตุปะทะทางทะเลที่มีผู้บาดเจ็บหรือเสียชีวิต มากกว่าสงครามเต็มรูปแบบ แต่หากเกิดเหตุเช่นนั้น การดึงสหรัฐฯ เข้ามาเกี่ยวข้องอาจทำให้วิกฤตขยายตัวรวดเร็ว และไทยจะได้รับแรงกระแทกด้านพลังงาน การค้า ค่าขนส่ง และราคาสินค้า แม้ไม่ได้อยู่ในสมรภูมิโดยตรงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้.